خطاهای خطرساز در نسخه پيچی داروخانه ها

خلاصه
گاهی نسخه پيچ ها ممکن است در تحويل دارو به بيماران اشتباه کنند .متاسفانه نسخه پيچ ها گاهی داروها را ۱۰ تا ۱۵ درصد و حتي ۲۰ درصد اشتباه به مردم می دهند. در برخی موارد آن قدر اشتباه ها فاحش است که خطر مرگ را برای بيماران به دنبال دارد. اين در حالی است که يک دکتر داروساز از بيمار ۱۵ درصد پول دريافت میکند و اين دريافت برای توضيح اقلام دارويی به بيماران است .در واقع، هر بيمار انتظار دارد که دارويش صحيح، دقيق و با برچسب نام و دستور مصرف به او داده شود. اگرچه نمی توان به طور کامل خطاهای نسخه پيچی را از بين برد اما با بررسی های دقيق و توضيحات مناسب به بيماران می توان اين نوع خطاها را به حداقل ممکن رساند. چرا که مشاوره دارويی نقش مهمی در کاهش خطاهای دارويی دارد . مطالعات نشان می دهد با مشاوره دارويی، می توان خطاهای نسخه پيچی را بين ۵۳ تا ۶۳ درصد کاهش داد. 
 
شرح
انواع و علت خطاها 
اشتباه در تحويل دارو به دلايل مختلفي صورت مي گيرد که يکي از آن ها، ناخوانا بودن نسخه است. گاهي يک عبارت با املاي ناقص به چند شکل خوانده مي شود و نسخه پيچ ممکن است بر اساس حدس و گمان، آن را به بيمار تحويل دهد. البته اين کار درستي نيست و در اين موارد مسئول فني داروخانه بايد با تماس با پزشک معالج در خصوص صحت داروی تحويلی مطمئن شود. 
دکتربشير خالقی، عضو کميسيون بهداشت و درمان درباره علل خطاها در تحويل دارو، مي گويد: بعضی نسخه ها به علت خط پزشک ناخوانا است، بنابراين پزشکان بايد با دقت نسخه را بنويسند. همچنين ممکن است دکترداروساز در همه ساعات در داروخانه حضور نداشته باشد و نسخه، تکنسين يا نسخه پيچ نسخه را بخوانند .در واقع دکترداروساز و مدير فنی بايد بر روند کار نسخه پيچ ها نظارت کنند. هرچه اين نظارت بيشتر باشد، به همان ميزان از اشتباهات کاسته می شود. 
دکترناصر وحدتی، دانشيار گروه فارماکودينامی و سم شناسی هم در اين باره می گويد: بيمار بايد دارو را پس از تحويل گرفتن از داروخانه، به پزشک نشان دهد و پس از تأييد پزشک آن را مصرف کند. گاهي هم تعدد ميلي گرم داروها و نامشخص بودن آن، سبب بروز چنين اشتباهاتي مي شود. البته چنين اشتباهاتي در نسخه پيچي توسط مسئول فني داروخانه کنترل و برطرف مي شود. اما در مواردي ممکن است اين اشتباه، براي مسئول فني داروخانه نيز پيش آيد. 
وی می افزايد: اگر داروخانه ای نسخه پزشک مجاور خود را بپيچد، احتمال اشتباه خيلی کم است. چرا که نسخه  پيچ هاي داروخانه در اثر تکرار خواندن نسخه با خط پزشکان مجاور خود آشنا می شوند و کمتر اشتباه میکنند. اما همين نسخه ممکن است در داروخانه ديگری که با خط اين پزشک آشنايی ندارد باعث اشتباه در تحويل دارو شود.   داروخانه هایی وجود دارد که در يک منطقه تقريبا بسته يا محدود قرار دارند. در اين مناطق معمولا تعداد محدودي پزشک، کار درمان را به عهده دارند. در چنين مواردی اشتباه در تحويل دارو خيلي کاهش مي يابد اما احتمال بروز اين اشتباه در داروخانه هايي که مراجعان متفرقه با نسخه هايي از مناطق مختلف شهر دارند، بيشتر است. 

دکترعبدالعظيم بهرامی، دبير کميته تجويز و مصرف منطقی داروی دانشگاه علوم پزشکی مشهد هم درباره خطاهای نسخه ها می گويد: از حدود ۲۰ درصد نسخه هايی که نوشته می شوند حداقل يک نسخه خطا دارد. در خصوص نسخه های پيچيده شده، معمولا 1.5 تا ۵ درصد نسخه ها اشتباه تحويل بيمار می شوند. 
دکتربهرامی با اشاره به خطاهای نسخه نويسی می گويد: اين خطاها، مربوط به پزشکان و شامل خطاهای ناشی از سوء تدبير و سوء عملکرد، خطای انتخاب و خطای استفاده از اصطلاحات و اختصارات نامناسب است. خطای انتخاب به مفهوم انتخاب يک داروی نامناسب برای بيمار است که با وضعيت بيمار، سازگاری ندارد. به عنوان مثال ميزان تجويز دارو غلط باشد يا راه مصرف اشتباهی را براي مصرف دارو انتخاب کند. دوره مصرف و يا شکل دارو را اشتباه انتخاب کند. خطای استفاده از اصطلاحات و اختصارات نامناسب نيز به اين مفهوم است که پزشکان گاهی اوقات اصطلاحات و اختصارات بيمارستانی را، در نسخه هاي سرپايی می نويسند، اين موضوع باعث اشتباهات زيادی در بخش سرپايی میشود. پزشک نبايد از اصطلاحات و اختصارات بيمارستانی استفاده کند و آن ها را طوريی بنويسد که با اصطلاح ديگر اشتباه گرفته شود. 
وی درباره خطاهای نسخه پيچی هم می گويد: اين خطاها مربوط به داروخانه و شامل خطای سوء تدبير يا سوء عملکرد، خطای اوليه، خطای فنی يا حرفه اي و خطای غفلتی است. خطای اوليه که در نسخه ها از بقيه خطاها  شايع تر است شامل خطاهای ناشی از بدخطی، ناخوانا بودن، درج نشدن صحيح دوره مصرف و ... می شود. اين خطا به نسخه پيچ منتقل می شود و از آن جا به مسئول فنی داروخانه.  در نهايت نيز بدون اين که در آن دقت شود، دارو تحويل بيمار می شود که تبعات ناشی از آن خيلي مهم است و بيشترين خطاهای دارويی نيز به اين خطا مربوط میشود. خطای فنی يا حرفه اي نيز ناشی از اين است که نسخه پيچ يا حتی داروساز، توان لازم برای خواندن دارو را ندارد. معيارهای نسخه پيچ يا مسئول فنی را به طور حرفه ای ندارند و همين ضعف در امور فنی باعث دستورنويسی و برچسب زنی اشتباه می شود و برچسب ها را نا مناسب ميکنند (خطای برچسب زنی) همچنين داروخانه يک داروی مشابه غيرعامل را، بدون تماس با پزشک و بدون تطابق علمی به بيمار می دهد به اين مفهوم که پزشک دارويی را برای بيمار تجويز کرده است اما آن دارو در داروخانه موجود نيست . نسخه پيچ يا مسئول فنی هم می خواهد دارويی مشابه را تجويز کند اما آن را اشتباه انتخاب ميکند. ممکن است اين دارو تشابه علمی داشته باشد اما اثربخشی، عمل بخشی و همچنين کيفيت لازم را ندارد در واقع دارويی مدنظر پزشک نيست.  در خطاهای غفلتی نيز ممکن است نوع دارو، ميزان تجويز دارو، واحد و يا دستور مصرف و دوره نامناسب اشتباه نوشته شود. به عنوان مثال دو آمپول از نظر شکل، اندازه و حتيیرنگ شبيه هم هستند و در قفسه کنار هم چيده شده اند. نسخه پيچ نيز ممکن است دارو را درست بخواند اما از قفسه اشتباه بردارد. به همين دليل توصيه شده است داروخانه ها داروهای مشابه را در قفسه های نزديک هم نگذارند. همچنين شربت هايی که برچسب هایشان کنده شده است و از نظر شکل ظاهر شبيه هم هستند و در قفسه های کنار هم چيده شده اند، ممکن است اشتباه به بيمار تحويل داده شود. از طرفی وقتی نسخه پيچ آمپول يا شربت را داخل پاکت می گذارد و به مسئول فنی می دهد، دکتر داروساز به خاطر اعتمادی که به نسخه پيچ دارد نام آمپول را نمی خواند و اين اشتباه صورت می گيرد.
 اين استاد دانشگاه می افزايد: در برخي موارد نيز پيش آمده است که داروخانه به دليل بدخطی يک نسخه، دارويی را اشتباه به بيمار داده است، اين اشتباه مي تواند مهلک باشد. ما داروهايی داريم که از نظر شکل نوشتاری دارو مشابه هستند اما از نظر اثربخشی، با هم تفاوت دارند و در واقع از دسته و نوع دارويی متفاوتی هستند. متاسفانه گاهی همکاران پزشک به دلايل مختلف دقت کافی نمیکنند و هنگام نسخه نويسی ابتداي کلمه دارو را مي نويسند ولي انتهاي آن را خط تيره مي کشند و کامل نمي نويسند و اين موضوع باعث شده است داروهاي مشابه با هم اشتباه شوند. به عنوان مثال پزشکي براي يکي از بيماران داروي آنتي بيوتيک تجويز کرده بود. در يکي از داروخانه هاي مراکز درماني به جای آن، داروی کاهش فشارخون و با همان ميزانی که برای آنتی بيوتيک تجويز شده به بيمار تحويل داد که به کاهش شديد قندخون بيمار منجر شد و در نهايت به مرگ وی انجاميد . همچنين پيش آمده است داروهاي خطرناکی که از نظر شکل نوشتاری داروهای شبيه هم به بيمار تحويل و موجب ايجاد مشکل حاد و بستری شدن وی شده است. بنابراين داروخانه ها بايد درباره داروهايی که نوشتاری شبيه هم دارند خيلی دقت کنند. پزشکان نيز بايد در نوشتن اين داروها هم به لحاظ واحد دارويی و هم به لحاظ اين که بيمار را متوجه دارو کنند دقت کافی داشته باشند.
دکتر فريبا آزادی مسئول يک داروخانه درباره اشتباه نسخه پيچ ها در تحويل دارو می گويد: مشکل اصلی ناخوانا بودن خط پزشکان است. اگر نسخه ها تايپ و پرينت گرفته شود و دستی نوشته نشود، مانع از بروز خيلی از اشتباهات می شود.
وی می افزايد: در برخی داروخانه ها دکتر داروساز خودش را ملزم به تحويل دارو نمی داند و نسخه پيچ دارو را تحويل می دهد. در صورتی که کنترل نهايی حتما بايد از طريق دکتر داروساز انجام شود . البته اين مورد در بسياری از داروخانه ها رعايت میشود اما در برخی داروخانه ها دکتر داروساز خودش مستقيم دارو را تحويل نميدهد و اين کار، از طريق کارکنان و تکنسين هاي دارويی انجام می شود که امکان اشتباه را افزايش میدهد. 
مسئول داروخانه امام رضا(ع) نام های مشابه دارويی را يکی ديگر از موارد اشتباه نسخه پيچ ها بيان می کند و ميگويد: بعضی نام های تجاری شبيه هم هستند و چون خط پزشکان ناواضح است و گاهی اوقات شبيه هم نوشته میشوند؛ ممکن است اشتباه پيش آيد. 
علی اصغر بهجت، نسخه پيچ يکی از داروخانه ها می گويد: يکي از مشکلات اصلي نسخه پيچ ها ناخوانابودن خط پزشکان است. اگر نظام پزشکی پيگيری کند تا پزشکان واضح بنويسند نسخه زودتر پيچيده میشود، مشکلی هم پيش نمی آيد و دارو هم زودتر به بيمار تحويل داده می شود. اگر نسخه ای ناخوانا باشد چند دقيقه زمان می برد تا آن را بخوانيم،اگر نتوانيم از همکاران ديگر کمک می گيريم و اگر آن ها هم نتوانند، از مسئول فنی داروخانه کمک گرفته می شود. اين موضوع نيز باعث اتلاف وقت نسخه پيچ و بيماران می شود .وی می افزايد : ۹۵ درصد اشتباهات، در اثر ناخوانابودن خط پزشکان پيش می آيد. ۵ درصد باقی مانده اشتباهات ناشی از شباهت اسمی دارد، خستگی کارکنان، ارباب رجوع زياد و فشار کار است.

راهکارهای پرهيز از اشتباهات 
دکتر بهرامی درباره راهکارهای پرهيز از اشتباهات می گويد: در درجه اول اگر بيماری به داروخانه مراجعه میکند، هميشه بايد داروی خود را از دکتر داروساز تحويل بگيرد، دستور مصرف را بپرسد اگرچه بگويند دستور مصرف روی دارو نوشته شده است. اين نکته به خصوص در مورد بيمارانی که دارای بيماری زمينه ای هستند اهميت دارد از جمله بيماری های فشار خون، ديابت، بيماری های مزمن گوارشی و ... 
وی می افزايد: بايد شرايطی پيش آيد که بيمار پس از تحويل دارو به پزشک مراجعه کند حتی اگر مطمئن است تمام اين فرآيند درست طی شده است پزشک هم بايد وقت بگذارد تا داروی تحويل گرفته شده توسط بيمار را ببيند. وی می افزايد : راهکار ديگر الکترونيک کردن سيستم ها به ويژه آنلاين بودن آنهاست. حتی اگر در شرايط فعلی امکان آنلاين بودن سيستم ها وجود ندارد باز هم استفاده از سيستم الکترونيک و نوشتن نسخه اهميت دارد.
دکتر بهرامی با اشاره به تحقيقات انجام شده می گويد: تحقيقات در مورد نوشتن نسخه ها با سيستم الکترونيکی نشان مي دهد که ۹۷درصد خطاهای ناشی از داروی غيرانتخابی کاهش يافته است. همچنين ۹۴درصد خطاهای ناشی از اصطلاحات غلط و يا ميزان تحويز دارو کم شده است.85 درصد مواردی هم که ناشی از فراموش شدن خواص يک دارو بوده (خواص علمی، ميزان تجويز، دوره مصرف و ...) کاهش يافته است. در واقع اگر سيستم الکترونيک شود بخش زيادی از اشتباهات کاهش می يابد و اگر آنلاين نيز شود بسيار بهتر است. چون می تواند اطلاعات بيمار را وارد پرونده الکترونيک وی کند. اين از طريق کارت های هوشمند قابل اجرا است. به اين شکل که پزشک تشخيص خود را به همراه داروهای تجويزی و پيشنهاداتش، داخل کارت هوشمند می نويسد و بيمار به جای نسخه، کارت را به داروخانه می دهد. در اين صورت هم نسخه بيمار صحيح پيچيده می شود و هم اطلاعات بيمار وارد سيستم داروخانه می شود. اگر داروخانه هم در خواندن دارويی شک کند به راحتی می تواند از طريق کارت هوشمند، آن را بازخوانی کند و داروی صحيح را تحويل بيمار دهد .استفاده از کارت های هوشمند در سطح کشور در چند بيمارستان، به طور آزمايشی از طرف وزارت بهداشت اجرا شده است.
دبير کميته تجويز و مصرف منطقی داروی دانشگاه علوم پزشکی در ادامه می گويد: بايد به بيماران يک سری اطلاعات آموزشی ارائه داد. يعنی يک آموزشگاه از طريق جامعه پزشکی رسانه ها و صدا و سيما ايجاد شود و اطلاعات به مردم داده شود. مردم بايد متوجه باشند (به ويژه آن هايي که داراي بيماری زمينه ای هستند) اگر دارويی را گرفتند و شکی هم در آن نداشتند و آن را مصرف کردند ولی تأثير غيرقابل انتظار داشت، بايد احتمال اشتباه را بدهند. البته اين موضوع به اين مفهوم نيست که حتما اشتباه شده باشد. ما داروهايی داريم که پس از مصرف عوارض مختلفی دارند مثل سرگيجه، دوبينی، تغيير هوشياری و ... اما بعضی مواقع علائمی است که هشدار دهنده و خطرناک است. مثل کاهش فشارخون يا افت قند که اين دو مورد مهم‌ترين عارضه‌هايی اند که بايد حتما به آنها توجه کرد. زيرا مي توانند مهلک باشند و موجب مرگ شوند.

هشدار به گروه های سنی 
دکتر بهرامی سه گروه سنی را سن های پرخطر اعلام می کند و می گويد: افراد مسن بالای ۶۵سال، خردسالان به ويژه تا ۵سال، زنان باردار و شيرده بايد در دريافت دارو مواظب باشند. پزشکان و نسخه‌پيچيی ها نيز بايد درباره تجويز و تحويل داروی آنها نهايت دقت را داشته باشند .افراد مسن اگر دارويی دريافت کنند که باعث گيجی و يا اختلال حرکتی آنها شود و در اثر مصرف اين دارو، زمين بخورند يا دچار سقوط شوند،ممکن است اين امر به شکستگی استخوان منجر شود که ديگر ترميم نمی شود خانم های باردار و شيرده بايد در اين خصوص دقت کنند چرا که بعضی داروها در شير ترشح می شوند و تأثيرات نامناسبی دارد.

دبير کميته تجويز و مصرف منطقی داروی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره بيمارانی که بيماری زمينه ای دارند میگويد: اين بيماران مجبورند زياد به پزشک مراجعه کنند بنابراين بايد آموزش ببينند و در مورد داروها حساس باشند. معمولا پزشکانی که بيمارانشان را می شناسند و داروي آنها تحت کنترل است وقتی دارويی جديد براي آنها تجويز می کنند به بيمار اطلاع می دهند. وی در ادامه می گويد: در بحث خواندن دارو، پزشک معمولا ابتدا بايد اصلی ترين داروی بيمار را که متناسب با بيماری است انتخاب کند و بقيه داروها بايد تحت تأثير داروی اصلی باشند. به عبارتی درمان اصلی را شاخص کنند. اگر اصول و قواعد علمی در انتخاب دارو و تجويز آن رعايت شود و به همان ميزان نيز داروخانه دقت لازم را در اين زمينه داشته باشد مطمئنا وضعيتی را که اکنون داريم نخواهيم داشت.

حضور موثر دکتر داروساز در داروخانه 
دانشيار گروه فارماکودينامی و سم شناسي دانشکده داروسازی مي گويد: داروساز به لحاظ قانونی بايد در داروخانه حضور داشته باشد. اما اين حضور بايد موثر باشد. يعنی نسخه را کنترل کند و توضيحات موردنياز را به بيمار ارائه دهد. بيان توضيحات کار تخصصی مسئول فنی داروخانه است و از عهده نسخه پيچ داروخانه برنمی آيد زيرا در اين زمينه آموزش نديده است.


 
نویسنده
فاطمه مرادقلی
لینک منبع
  • 474 بار نمایش
ورود
نام کاربری
کلمه عبور
رمز عبور خود را فراموش کرده اید ؟ یادآوری رمز عبور
© 1398, All rights reserved Entitex Co