ضرورت و اهمیت هنر در کودکان عقب مانده ذهنی

خلاصه
 نقاشی نوعی ارتباط روحی است که کودک می تواند با دیگران برقرار کند. بدین ترتیب ازنقاشی های کودک به روحیه، تمایلات وشخصیت او پی می برند و این آشنایی ها درهدایت وی موثر میباشد. کودک درهنگام کشیدن نقاشی افکار خود را با حرکات، نگاه قهر و آشتی، بازی و جنجال سروصدا و سکوت، انزوا و پرخاشگری بیان می کند.
شرح
نقاشی می تواند برای کودکان عقب مانده ی ذهنی مفید باشد.
 
ازلحاظ بالینی بهترین روش تشخیص عقب ماندگی ذهنی درکودکان، توجه به نقاشی آنها می باشد. نقاشی ازنظر بالینی ابزار مهمی برای شناسایی رشد عاطفی این کودکان است. نقاشی درشناخت قوه ی خلاقه، مطالعه رفتار بیان افکار و خواسته ها و تمایلات کودک اهمیت فراوان دارد.
 رنگ آمیزی و نقاشی منزله ی بهترین ابزار جهت ابراز علائق و عواطف کودک می باشد. کودکان عقب مانده ذهنی می توانند احساسات و عواطف، تنفرات و یا علائق خود را درنقاشی نشان دهند. از نقاشی می توان برای شناخت بهتر این کودکان نیز استفاده کرد. ازطریق نقاشی این کودکان می توانند حرفهایی را که نمی توانند بزبان بیاورند، با قلم و کاغذ بیان کنند. روانشناسان ازسالیان گذشته براین باور بوده اند که نقاشی کودک فرآورده ای و رای جنبه های شناختی و ادراکی ـ حرکتی است و احساس ها و عواطف نیز درآفرینش آن دخالت دارند. برای مثال، اندازه و موقعیت فضایی محتوای نقاشی تحت تأثیر احساسات و عواطف کودک قرار دارد. درکنار اندازه و موقعیت فضایی، رنگ آمیزی و ترجیح رنگ از احساسات کودکان و عواطف آنها تأثیر می پذیرد. کودکان در رنگ آمیزی موضوعاتی نظیر آدم، سگ و درخت تفاوت قائل می شوند. کودکان آدم و سگ را جاندار پنداشته و در رنگ آمیزی آنها رنگهای مورد علاقه ی خود را برای آدمها و رنگهای کمتر مورد علاقه ی خود را برای سگ و رنگهایی با کمترین میزان علاقه را برای درخت بکار می برند. ازسوی دیگر کودکان رنگهای مورد علاقه را برای آدمهایی که خوب نشان داده شده اند، استفاده می کنند و رنگهای کمتر مورد علاقه را برای نقاشی های که فکر می کنند موضوع آنها بد هستند بکار می برند. همچنین کودکان رنگهای تیره (مانند مشکی و قهوه ای) را که کمترین میزان علاقه برخوردار بوده اند را برای موضوعات منفی استفاده می کردند. بنابراین می توان گفت که کودکان در نشان دادن احساسات منفی و عواطف خود از رنگهای تیره استفاده می کنند. این موضوع در تحلیل بالینی نقاشی کودکان اهمیت بسیار دارد. احتمالاً دلیل انتخاب رنگهای تیره برای جنبه های منفی احساسات زیر تأثیر تلقین های فرهنگی، رسانه ها و رنگ آمیزی کتاب هاست. همچنین نقاشی بسیار سودمند است. اسکیف وهیوت دلایل عمده ارجاع کودکان به نقاشی گروهی را به شرح زیر بیان می کند:
 
۱ـ فرصت بودن درکنار یک گروه نزدیک با فرهنگ کودک باعث تجربه رشد هیجانی می شود. به ویژه کسانیکه تجربه های خوبی درخانواده و یا درکلاس درس نداشته اند.
 
۲ـ کودکانی که نسبت به بودن درکنار بزرگسالان رغبت نشان نمی دهند، می توانند پس خوراند بیشتری ازهمسالان دریافت کنند.
 
۳ـ کودکانی که می ترسند احساسات خصمانه آنها قابل قبول باشد، درگروه نسبت به موقعیت های دونفری جایگاه بهتری خواهند داشت.
 
نقاشی و رنگ آمیزی، به کودک امکان می دهد که به شیوه ای مفید، تخریبگر و سازنده باشد. نقاشی و رنگ آمیزی با انگشت (نقاشی انگشتی) برای کودک، یک تجربه لمسی و جنبشی آرام بخش و لذت آور نقاشی می باشد و او را ترغیب می کند که بصورت گسترده و با محدودیت کمتر به ابراز احساسات بپردازد. نقاشی انگشتی به کودک امکان میدهد با استفاده از رنگ، تصویرهایی را خلق کند و درصورت تمایل آنها را با رنگ بیشتر تغییر دهد، بپوشاند و یا پاک کند. گاهی اوقات، قبل ازاینکه کودک نقاشی کردن با قلم مو را آغاز کند می توان ازنقاشی با انگشت بعنوان یک تمرین مقدماتی استفاده کرد. وسایلی چون نقاشی و رنگ آمیزی، کودک را به آزمایش و بازی ترغیب می کنند و به هنگام استفاده ازآنها باید بخاطر داشته باشیم که کودکان ازسطح مهارت متفاوتی برخوردارند که وابسته به سن و رشد آنهاست. مشاور باید ازسطح مهارتی مناسب با رشد آگاهی داشته باشد به نحوی که عملکرد کودک را به غلط، نا به هنجار تعبیر نکند و هنگام استفاده درمانی ازاین وسیله حداکثر بهره را بدست آورد. درهمین زمینه، ابتداء کودکان ۥخردسالی را که کمتر ازچهارسال دارند، بررسی می کنیم. برای این کودکان خط خطی کردن و تجربه شیوه های جدید نقاشی کردن کاری به هنجار و مناسب است. آنها رنگهایی را بکار می برند که مطابق با رنگ واقعی اشیاء نیست، زیرا اغلب درپاسخ به احساسات هیجانی شان از رنگ استفاده می کنند.  اگرچه مشاور نتواند معنی نقاشی یا خط خطی کردنهای کودک را درک کند، ولی کودک می داند که آنها چه چیزی را نشان می دهند. بچه های خوش صحبت معمولاً هنگام نقاشی کردن می توانند درباره آنچه ترسیم می کنند، صحبت کنند و گاهی نیز وقتی از آنان درمورد آنچه ترسیم کرده اند سوال می شود ممکن است معنی نقاشی را تغییر دهند.
برای مثال ممکن است ابتداء آنرا یک فرد بنامد و سپس بگوید یک بچه است که دارد بازی می کند. همزمان با رشد کودک، بین سنین چهار تا شش سالگی اغلب کودکان نقاشی خود را چیز ارزشمندی می بینند که ساخته دست خودشان است و ممکن است بخواهند آنرا برای خود نگه دارند یا به کسی هدیه بدهند.
درسنین ۵ تا ۷ سالگی شکل های انسانی بصورت غیرواقعی ترسیم می شوند. برای مثال ممکن است کودک تصویر فردی را ترسیم کند که دارای دستهای دارازی است، به نحوی که هیچ تناسبی با کل شکل ندارد.
 درهفت یا هشت سالگی ممکن است کودک تصویرها را درقسمت پائین کاغذ ترسیم کند و چیزهای دیگری ازقبیل پرندگان، خورشید و توده های ابر را دراطراف آنها نقاشی کند. دراین سنین رنگ بطور واقع گرایانه ای بکار می رود. با وجود این چه بسا کودک تصویرها را مانند عکسهای اشعه ی ایکس ترسیم کند. برای مثال برای ترسیم یک خانه اگر داخل و خارج خانه برایش مهم باشند، دوقسمت را رسم می کند و یا قسمتهایی ازبدن را که زیرلباس هستند یا اشخاصی که درپشت دیوار بوده و قابل مشاهده نیستند و به وضوح نشان داده می شوند.
از ۸ سالگی به بعد معنی نمادها پیچیده تر می شوند و نقاشیها تفاوتهای فردی کودکان در زمینه نیازها و مسائل را منعکس می سازند. دراین سن گرایش به جزئیات الگوها کم کم آشکار می شود. برای مثال، دختران لباسها را خیلی ماهرانه ترسیم می کنند و پسرها طرحهای ماهرانه ای از موشکها یا هواپیماها را می کشند.
درسنین ۹ تا ۱۱ سالگی کودکان أشیا را آنطور که می بینند ترسیم می کنند نقاشیها واقعی تر به نظر می رسند. لازم به یادآوری است که نقاشی های کودکان کم توان ذهنی به علت ضعف آنها در تواناییهای یادگیری، استدلال، حافظه و سازگاری با محیط، نقاشی کودکانی که ازنظر سنی از آنان کوچکتر هستند برابر می باشد.
نقاشی بیش ازاینکه درتشخیص اختلالهای روحی بزرگسالان مفید باشد، در امر شناخت و درحال مشکلات کودکان سازش نایافته و کم توان ذهنی مناسب است. فعالیت های هنری قادرند، رشدآگاهی، ادراکی و مهارتهای دستی را افزایش دهند و می توانند راه موثری برای پیشرفت ادراک و فعالیتهای حرکتی کودکان دارای ناتوانی یادگیری باشند. به علت تأثیرات زیان آور پرخاشگری برفرآیند رشد کودکان، پرخاشگری در دوره کودکی یکی ازمشکلات سازگاری بوده که در دهه های گذشته درسطح وسیعی مورد مطالعه قرارگرفته است.
 
راهبردهای غیرمستقیم برای کاهش پرخاشگری
 
۱ـ انجام نقاشی گروهی : نقاشی گروهی بر روی یک سطح می تواند باعث دوری ازتفاوتهای فردی شده و راهی باشد که گروه بتواند بااحساسات مشترک، هم درسطح هشیار و هم ناهشیار درباره یک موضوع مشترک کارکند. همچنین درنقاشی گروهی، افرادی که همانند خود هستند می بینند و به این ترتیب فضای محیطی آنان آرامتر و پذیراتر می شود. کودک پرخاشگر چون اعتماد به نفس پائینی دارد نقاشی گروهی باعث می شود وی به ارزش خود پیۥبرده و درجمع دوستان مورد توجه قرار گرفته و می تواند حرفی برای گفتن داشته باشد. همچنین درنقاشی کشیدنهای گروهی کودک پرخاشگر دیگر مجبور نیست باریک بینیها و تحقیرهای اطرافیان را تحمل کند و مشکل آنان به رویشان آورده نمی شود و درچنین فضایی او می تواند خود را از ابراز کرده و عزت نفس خود را افزایش دهد. با بالارفتن عزت نفس، کودک پرخاشگرمیتواند بگونه ای خلاق با مشکلات کنار بیاید. درهمین نقاشی های گروهی کودک، باسلیقه، عقاید و رفتارهای دانش آموزان دیگر نیز آشنا می شود و میتواند بسیاری از رفتارهای مطلوب دیگران را یاد بگیرد. ازآنجا که دانش آموز پرخاشگر به علت همین رفتار بد کمتر مورد توجه دیگران است و معمولاً ازجمع گروه طرد می شود، ازطریق نقاشی گروهی می تواند بسیاری از روابط اجتماعی را یاد بگیرد و همگامی که به لذت درجمع بودن پی ببرد درکاهش رفتارهای نامطلوب خود تلاش بیشتری می کند.
 
۲ـ ابراز خشم با لحن آرام : کودک پرخاشگر با استفاده از نقاشی و رنگ آمیزی می تواند خشم و نفرت و احساسات خود را نسبت به معلم، والدین و همسالانش برون فکنی کند. برای مثال ممکن است با خط خطی کردن تصویری که او را عصبانی کرده آنرا خراب کند و حتی می تواند با پاره کردن و دور انداختن آن، بطورکلی آنرا ازبین ببرد. بنابراین یک معلم خوب باید دانش آموزان را به کشیدن نقاشی تشویق کند و رنگها و تمام وسایل لازم برای نقاشی را دراختیار آنها قرار دهد. موضوع نقاشی را آزاد بگذارد تا دانش آموز با انتخاب موضوع دلخواه به بیان  خواسته ها، آرزوها و احساسات خود بپردازد. همین تشویق کودک به کشیدن نقاشی باعث می شود تا کودک پرخاشگر بخواهد از موارد دیگری مانند آزار و اذیت دوستان، دعوا کردن با دیگران و … برای کاهش پرخاشگری خود و صرف انرژی فعالانه ی خود استفاده کند.
 
 
نویسنده
حامد بردباری
لینک منبع
  • 288 بار نمایش
ورود
نام کاربری
کلمه عبور
رمز عبور خود را فراموش کرده اید ؟ یادآوری رمز عبور
© 1398, All rights reserved Entitex Co